از قیصر تا لانتوری: بخشش یا انتقام؟

در این اپیزود از پادکست باشگاه مشت‌زنی، خشایار سنجری و حسام ملامحمدی اردکانی بحث دربارهٔ عدالت در سینمای ایران را ادامه می‌دهند. نقطهٔ شروع، یک پرسش است: وقتی فیلم‌ساز دربارهٔ جرمی سنگین حرف می‌زند، می‌تواند به قربانی توصیه کند که ببخشد؟ یا عدالت یعنی انتقام، یا چیزی میان این دو؟

هشدار: در این اپیزود از پایان چند فیلم صحبت می‌شود.

لانتوری و جدال بر سر «گذشت»

حسام فیلم «لانتوری» (رضا درمیشیان) را نمونهٔ فیلمی می‌داند که در پایان مخاطب را به گذشت دعوت می‌کند، و معتقد است وقتی جرم اسیدپاشی است، چنین توصیه‌ای از فیلم‌ساز پذیرفتنی نیست. او تصمیم قربانی در زندگی واقعی را شخصی می‌داند، اما می‌گوید فیلم‌ساز نباید با ژست روشنفکرانه چنین راهی را پیشنهاد کند. خشایار مخالف است. به نظر او جهان‌بینی فیلم‌ساز را نمی‌توان با جهان‌بینی تارانتینو سنجید، و هر فیلم‌سازی می‌تواند دربارهٔ بخشش فیلم بسازد.

مقایسه با «جانگوی رها از بند»

حسام برای روشن‌کردن حرفش به «جنگوی رها از بند» (کوئنتین تارانتینو) ارجاع می‌دهد: اگر در این فیلم هم شخصیت‌ها از انتقام بگذرند، آیا هنوز دربارهٔ انتقام است؟ خشایار این مقایسه را قیاس مع‌الفارق می‌داند. نتیجه، یکی از پرتنش‌ترین بخش‌های اپیزود است.

سه نگاه به عدالت در سینمای ایران

در ادامه حسام سه رویکرد را از هم جدا می‌کند:

• بخشش: «لانتوری»، که به باور او عدالت را در نیامدن با انتقام می‌بیند.
• انتقام: رویکردی که با «قیصر» (مسعود کیمیایی) در سینمای پیش از انقلاب پرطرفدار شد و به گفتهٔ او در دههٔ نود با فیلم‌ها و سریال‌هایی مثل «لاتاری»، «خون‌سرد» و «پوست شیر» دوباره برگشت.
• رویکرد میانه: «علفزار» (کاظم دانشی)، که در آن قاضی، نمایندهٔ قانون، انتقام را می‌گیرد؛ نه گذشت بی‌قید و شرط و نه انتقام فردی.

در پایان این بخش، خشایار به مرور تاریخی این رویکردها وارد می‌شود.

ادامهٔ بحث مفهوم‌شناسی عدالت

این اپیزود بخشی از مجموعه‌بحث «مفهوم‌شناسی عدالت در سینمای ایران» است که در اپیزود اول فصل ششم معرفی شد.

دربارهٔ پادکست باشگاه مشت‌زنی

پادکست باشگاه مشت‌زنی (FC Podcast) پادکستی فارسی دربارهٔ فیلم و سینماست، بیشتر با تمرکز بر سینمای ایران و نگاهی هم به سینمای جهان. این پادکست از سال ۱۳۹۸ منتشر می‌شود.